Bốn năm chạy một câu lạc bộ tiếng Anh cho sinh viên. Xếp lịch, giữ người ở lại, dỗ một phòng hai mươi bạn đang ngại nói mở miệng bằng tiếng nước ngoài.
Mãi sau tôi mới hiểu đó chính là nghề đi dạy, chỉ khác là chưa ai trả tiền và cũng chưa ai đưa giáo trình. Một căn phòng đầy người cũng là một hệ thống — có đầu vào, có chỗ nghẽn, có người lặng lẽ bỏ đi mà không nói lý do.
Tốt nghiệp kỹ sư ô tô ở Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM. Bốn tháng làm kỹ thuật viên ở An Lạc, tay chạm vào kim loại thật.
Rồi thành phố đóng cửa. Từ tháng 8 năm đó tôi đi tình nguyện cho Hội Chữ thập đỏ, suốt quãng khó nhất mà Sài Gòn từng đi qua. Không có gì để kể cho oai ở đây cả. Chỉ là hồi đó ai rảnh tay thì đi.
Năm khoá học viên. Dạy nghề khác hẳn dạy lý thuyết: sai một chỗ trong xưởng là hỏng thật, tốn tiền thật, có khi nguy hiểm thật.
Người học không hiểu không phải vì họ dốt, mà vì mình chưa tìm ra chỗ đứt trong cách mình giải thích.
Ngày đầu, trên bàn có hợp đồng, có thẻ, và một tờ giấy nhắn viết tay của chị nhân sự dặn đồng nghiệp giúp đỡ "bạn Thiện — NV mới của FOD".
Tôi vẫn giữ tấm ảnh chụp cái bàn đó. Không phải vì cái thẻ. Vì tờ giấy nhắn — hoá ra thứ khiến người ta ở lại một chỗ làm hiếm khi là thứ ghi trong hợp đồng.
Sang Canada học thạc sĩ. Vào đội xe đua Formula SAE, vào phòng thử NVH anechoic — cái phòng câm tiếng đến mức tự nghe được nhịp thở của mình.
“I can fix everything but your loveliness 😉” — chú thích tôi viết trong phòng thử NVH
Hồi sinh viên ở Việt Nam, nhóm tôi làm bài về Pagani. Tôi ngồi vẽ tay chiếc Huayra lên tờ giấy A3, dán cạnh tấm bìa chép tay lịch sử hãng.
Gần mười năm sau, ở Canada, cũng chiếc xe đó — lần này trên hai màn hình, cạnh một bản phác mới trên giấy. Cùng một chiếc xe, cùng một người, khác cái bàn.
Bài cuối cùng là Bumper Impact Analysis, nhóm 9, môn Kết cấu thân xe. Tôi đứng thuyết trình, sau lưng là chiếc xe vàng đang lao vào tường trên màn chiếu.
Vài tháng sau, một đồng nghiệp cũ nhắn hỏi hai năm qua tôi làm được gì — giờ anh ấy đã lên sếp. Tôi trả lời bằng một cái ảnh chế. Có những câu hỏi tốt nhất là đừng trả lời nghiêm túc.
Đùa thì đùa, nhưng đó là cách đếm trung thực nhất mà tôi biết. Bốn tháng là bốn tháng. Cái đã đổi thì đổi, cái chưa đổi thì đừng gọi tên nó là thành tựu.
Ngày thứ nhất tôi không biết deploy là gì, webhook là gì, DNS record là gì. Tôi đang bán cơm trưa văn phòng. Tôi mở máy tính ra và bắt đầu.
Ngày thứ mười hai, Tiệm Tốt Bụng có trang web chạy thật, tên miền riêng, chatbot trả khách, Sepay tự đối chiếu tiền vào, chuỗi email tự gửi. Song song đó tôi dựng trang chiêu sinh cho mấy tiệm nối mi và spa nhỏ — những chỗ có tay nghề thật nhưng vô hình trên Google.
Lệch đúng 950 nghìn. Truy ra: một đơn tên khách là "Test ADmin" — đơn tôi tự tạo hôm test, tự bấm tay sang thành công. Tiền chưa bao giờ tồn tại.
Lỗi thứ hai đau hơn. Tôi chuyển 2.000 đồng thật để thử mua hàng. Tiền vào, đơn lên thành công, nhưng không có email xác nhận nào. Mở code ra thì hàm gửi thư chỉ được nối vào trang quản trị của tôi, không nối vào webhook thanh toán.
Nghĩa là suốt hai tuần, mọi khách thật đều chuyển tiền xong rồi ngồi im. Không ai khiếu nại. Họ chỉ lặng lẽ nghĩ tiệm này làm ăn cẩu thả rồi thôi.
Cả hai lỗi chung một gốc: tôi chỉ từng test với vai chủ tiệm. Chưa lần nào đứng ở vai khách.
Một con số đứng một mình không tự tố cáo được nó sai. Phải có con số thứ hai, từ một nguồn không có lý do gì để đồng ý với nó, đặt ngay bên cạnh. Ngày 12 · 55.500đ · năm giao dịch thật
Đoạn tôi tô vàng: tiền mua được thời gian để làm thứ mình thích, và trả công cho người khác làm thứ mình không thích.
Vở ghi tire-ground adhesion, một ly cà phê giấy, và cái cảm giác đi học lại ở tuổi đã đi làm.
Sau khi thả người khỏi một cái cây giữa rừng, gửi tin nhắn chào hàng cho người lạ tự nhiên thấy nhẹ hẳn.
Đi tập, cúi xuống mới thấy giày mình đúng hai màu của trường. Có những thứ mình chọn mà không biết là mình đang chọn.
Hai mùa trước đây còn là chuyện lạ. Giờ tháng Mười chỉ trông như vậy thôi.
Vở kẻ ô, bút chì kim, chữ viết đi viết lại. エリック là cái tên tôi vẫn dạ khi có người gọi.
Đang ở Windsor, Ontario. Ban ngày là ô tô, buổi tối là mấy cái trang web cho tiệm nhỏ ở Sài Gòn. Trả lời chậm, nhưng gửi đồ đã làm thì nhanh. Nếu anh chị muốn nghe bản dài của bất cứ khúc nào ở trên, cứ hỏi tôi về 950 nghìn đồng chưa bao giờ tồn tại.